میدانیم که یکی از طعنهای دشمنان امیرالمؤمنین علیه السّلام به آن حضرت، شوخطبعی و خوشروئی ایشان بودهست، و از آنجا که دشمنان آن حضرت خشن و عبوس و بدخُلق بودهاند، لذا عجیب نیست که حُسنخُلق و شوخطبعی آن حضرت را عیب بدانند. إبن أبي الحدید مینویسد:
✅ «اما در خوشخُلقی، خوشرویی، چهرهگشاده و تبسّم، او مثال زدنی بود، تا جایی که دشمنانش آن را بر او عیب گرفتند. عمرو بن عاص به اهل شام گفت: علی بسیار شوخ مزاج است. و علی در این باره گفت: “جای شگفت است از ابننابغه، برای اهل شام ادعا میکند که من شوخمزاج و اهل سرگرمی هستم و آن را پیشه خود ساختهام! عمرو بن عاص آن را از عمَر گرفته که وقتی از او طلب خلافت میکرد، گفت: لودگی در تو است. اما عمَر به همین اکتفا کرد و عَمرو بن عاص بر آن افزود و بافت.”
صعصعة بن صوحان و دیگر شیعیان و یاران علی، دربارهاش گفتند: “در میان ما، مانند یکی از ما بود. نرمخو، بسیار متواضع و آرام بود، ولی در عین حال از او همانند اسیری که با شمشیر بالای سرش ایستادهاند میترسیدیم.” معاویه، به قیس بن سعد گفت: خدا ابو الحسن را بیامرزد که خوشخنده و شوخطبع بود. قیس گفت: “بله رسول الله (صلی الله علیه و آله) هم مزاح میکرد، به روی اصحابش تبسّم میکرد، و تو را میبینم که چیزی نشان میدهی و چیز دیگری را در جهت خوار کردن رفعت او قصد میکنی و با این کار بر او عیب میگیری! اما به خدا با وجود این شوخطبعی و نرمخویی، مهیبتر از شیری بود که دچار گرسنگی شده است و همه از آن میترسند! و آن هیبتِ تقوا بود، و چنان که بی سر و پاهای شام تو را میترسانند، نبود.”
👈🏻 و این خصلت تا امروز میان دوستداران و محبّانش به ارث مانده و منتقل شده است، همان طور که ظلم، خشونت و سختی در میان دشمنانش باقی مانده است. و هرکس کوچکترین شناختی از اخلاق و عادات مردم داشته باشد، این موضوع را در مییابد.»
«… و قد بقی هذا الخلق متوارثا متنافلا فی محبیه و أولیائه إلی الآن کما بقی الجفاء و الخشونة و الوعورة فی الجانب الآخر و من له أدنی معرفة بأخلاق الناس و عوائدهم یعرف ذلک.»
📚 شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۶
