بيعت مسلمانان با اميرالمومنين علي عليه السلام واولین نماز جمعه حضرت
روز جمعه، بیست و پنجم ذیحجه سال 35 هـ .ق مردم میان مسجد پیامبر صلی الله علیه و اله با امیرمؤمنان حضرت على علیه السلام بیعت کردند و اولین نماز جمعه در دوران خلافت ظاهرى خویش ر با مردم برگزار كردند.
تاریخ یعقوبی ج 2 ص 178
تاریخ طبری : ج 3 ص 457
این خطبه که در مسجد النبی و در حضور جمعی از مسلمانان بیان شد، حاوی پیامهای مهمی دربارهٔ عدالت، تقوا، و مسئولیتهای فردی و اجتماعی بود. این رویداد تاریخی نه تنها آغاز دورهای جدید در تاریخ اسلام محسوب میشود، بلکه بیانگر دیدگاههای عمیق امیرالمومنین علی علیه السلام دربارهٔ حکومت و هدایت جامعه است.
محتوای خطبه
امیرالمومنین علیه السلام در این خطبه ابتدا خداوند را ستود و سپس به اهمیت قرآن به عنوان کتاب هدایت اشاره کردند.
ایشان تأکید کردند که قرآن خیر و شر را به روشنی بیان کرده و وظیفهٔ مسلمانان است که به خیر عمل کنند و از شر دوری نمایند.
امام علیه السلام همچنین بر انجام فرائض دینی تأکید کردند و یادآور شدند که اجرای این فرائض راهی به سوی بهشت است.
ایشان حرمت مسلمانان را برتر از هر حرمت دیگری دانستند و بر لزوم حفظ حقوق مسلمانان از طریق اخلاص و توحید تأکید کردند.
منبع: الكامل في التاريخ جلد : 3 صفحه : 194
در بخش دیگری از خطبه، امام علیه السلام به مسئولیتهای حاکمان و مردم اشاره کردند و فرمودند که هر مسلمانی باید از زبان و دست خود دیگران را در امان نگه دارد، مگر در مواردی که حق اقتضا کند.
ایشان همچنین بر لزوم سرعت در انجام کارهای عمومی و آمادگی برای مرگ تأکید کردند و یادآور شدند که مردم باید به آخرت خود بیندیشند و از دنیا سبکبار شوند. منبع: تاریخ الطبري جلد : 4 صفحه : 436
اهمیت و تأثیر خطبه
این خطبه نه تنها بیانگر اصول حکومتداری از دیدگاه امام علی علیه السلام بود، بلکه نشاندهندهٔ رویکرد ایشان به عدالت و مسئولیتپذیری در جامعه اسلامی است.
تأکید امام بر قرآن، تقوا، و حفظ حقوق مسلمانان، پایههای حکومت عدل ایشان را تشکیل داد. این خطبه همچنین نشان میدهد که امام علی از همان ابتدای خلافت، بر هدایت جامعه و اصلاح امور تأکید داشتند و مردم را به سوی خیر و صلاح دعوت میکردند.
منبع: الإرشاد جلد : 1 صفحه : 34
نتیجهگیری
خطبه آغازین امام علی در خلافت، رویدادی مهم در تاریخ اسلام است که بیانگر دیدگاههای ایشان دربارهٔ حکومت، عدالت، و هدایت جامعه است.
این خطبه نه تنها برای مسلمانان آن زمان، بلکه برای تمامی جوامع اسلامی در طول تاریخ، درسهای ارزشمندی دربارهٔ مسئولیتپذیری، تقوا، و عمل به فرائض دینی دارد.
منبع: الإرشاد جلد : 1 صفحه :239
مرحوم شیخ مفید در الارشاد می نویسد :
بعد از قتل عثمان ، کسانی که در ظاهر از بیعت با امیرالمومنین علی علیه السلام تخلف کردند ؛ عبدالله بن عمر بن خطاب و سعد بن ابی وقاص و حسان بن ثابت و اسامه بن زید بن حارثه بودند
