یوشیدا ماساهارویِ ژاپنی در زمان سلطنت ناصرالدین شاه، هنگامی به اصفهان رسید که در این شهر، مراسم عزاداری برپا بود. این مراسم برای او بسیار جالب و شگفتآور بوده است. وی در توصیف این عزاداری مینویسد:
«نزدیک مسجد شاه رسیدیم. ایوان و در ورودی مسجد مشرف به میدان بـزرگ بود، انبوه مردم از پیر و جوان در مسجد جمع شده بودند. شمار این جمعیت دو یا سه هزار نفر میشد. آنها در صحن مسجد چند حلقـه ساخته، بعضی از آنها میان پیراهن را درآورده و شانه و سینهشان را برهنه کرده بودند. آنها به آهنگ منظمی و با هر دو دست به سینهشان میکوفتند و فریـاد مـاتم و بلند «حسین حسین» میگفتند. آنها میایستادند، روی پا میچرخیدند و بلنـد و با فریاد و اندوه عزاداری میکردند. این صحنه را بـا هـیـچ چیز نمیتوانم قیاس کنم….. همه دکّانهای شهر بسته بود و کسی کار نمیکرد. هیچ نمیدانستم از که بپرسم و چه بکنم.»
📜 سفرنامه ماساهارو، ص۱۳۷
