1ـ شهادت عمّار یاسر در جنگ صفین
در نهم صفر سال 37 هـ .ق. در جریان جنگ صفین، عمار یاسر به درجه والای شهادت نایل شد.
📚توضیح المقاصد : ص 6 / فیض العلام : ص 189 / تذکره الخواص : ص 89
كنیهاش ابویقظان، از صحابه نزدیك نبى اكرم (صلی الله علیه و آله) و از یاران با وفاى امیرمؤمنان علیه السلام بود. او مسلمانى راستین بود كه به همراه پدر و مادر خود (یاسر و سمیه) و نیز برادرش عبدالله در همان روزهاى آغازین دعوت نبوى، به دین توحید مشرف شدند.
مادرش نخستین زنى بود كه در اثر شكنجههاى كفّار و مشركان، در مکه، به طرز دلخراشى در راه اسلام به شهادت رسید.
عمّار و پدر و مادرش را به همراه بلال و خباب و صهیب، زره آهنین بر تن مىكردند و در صحراى داغ زیر آفتاب سوزان مىخواباندند. زمانى كه عمّار را در آتش انداخته بودند پیامبر خطاب به آتش فرمودند: «یا نار كونى بردا و سلاماً على عمّار كما كنت برداً و سلاماً على ابراهیم».
در نتیجه دعا، آتش سوزان اثرى بر بدن وی نگذاشت.
📚إختيار معرفة الرجال المعروف بـ رجال الكشي ج : 1 ص : 30 / الطبقات الکبری ، ابن سعد ج3 ص 248
در جلال و عظمت وی همین بس كه رسول گرامى اسلام(صلی الله علیه و آله) فرمودند:
« عمّار از سر تا پاى مملو از ایمان است و ایمان با گوشت و خون او عجین شده».
📙الاحتجاج : ج 1 ص 267
عمّار چونان زمان پیامبر صلی الله علیه و اله كه فرماندهى دلیر و یاور پیامبر بود، یار و یاور أمیرمؤمنان(علیه السلام) در عرصههاى مختلف و مشاور حضرت در زمان خلافت ظاهرى ایشان بود.
چونان رزم آوران جوان، همچون شیر، در مقابل دشمنان ولایت مىایستاد و از مولاى متقیان(علیه السلام) دفاع مىنمود.
وجود وی در صف یاران مولا على(علیه السلام)، خنثى كننده طعنه دشمنان آن حضرت بود كه امام را مخالف اصحاب پیامبر معرفى مىكردند.
او در جنگ صفین یكى از سرداران سپاه حضرت بود كه با ایراد خطبهاى مفصل از اشتباهات عثمان پرده برداشت و جنایات اطرافیان و نزدیكان وى را افشا نمود و اهل بیت طاهرین (علیهم السلام) را از تهمتهاى معاویه، مبنى بر دست داشتن در قتل عثمان، مبرا دانست.
این شیر دل كهنسال، پس از نبرد نمایان و دلاورانه، در اثر اصابت نیزه از كمینگاه دشمن، به زمین افتاد و خبیثى دیگر سرش را جدا كرد و نزد معاویه برد. بدین ترتیب پس از سالها به دیدار محبوب خویش و رسول اكرم (صلی الله علیه و آله)، پیوست.
شهادت عمار بن یاسر در ركاب امیر مؤمنان (علیه السلام) تزلزلى در سپاه معاویه ایجاد كرد و آنان را دچار تردید و سر در گمى قرار داد؛ چرا كه از حضرت ختمى مرتبت چنین روایت شده بود:
ويح عمار، تقتله الفئة الباغية يدعوهم إلى الله، ويدعونه إلى النار
«عمار را گروه سركش و ستم پیشه خواهد كشت؛ در حالى كه آنان را به حق دعوت مىكند.»
📚البخاري ج 4 ص 25 / مسلم ج 18 ص 39 / البدايه والنهايه – ط الفكر : ابن كثير ج : 3 ص: 217
حتى یكى از صـحابـه پیـامـبر به نـام خـزیـمـه بن ثابـت معروف به «ذوالشهادتین» كه تا قبل از شهادت عمار، در جنگ حاضر نشده بود، وارد نبرد شد و پس از جنگى نمایان به شهادت رسید.
جرثومه خدعه و نیرنگ، عمرو عاص، كه سپاه را در حال متلاشى شدن مىدید، فریاد بر آورد: «آرى! گروه ستم پیشه و سركش، عمار را كشت! چه كسى جز على باعث مرگ عمار شد؛ آیا او نبود كه این جنگ را به راه انداخته است؟!»
امیرالمومنین علی علیه السلام از توجیه معاویه پاسخ داد که در اینصورت، قاتل حمزه نیز رسول خداست که او را با خود به جنگ احد برد!
الروض المعطار في خبر الأقطار، ج1، ص 363 / فيض القدير، ج6، ص 365
عمار در جنگ صفین 91 سال داشت. امیر مؤمنان(علیه السلام) بر بالین غرق به خون این صحابه بزرگ حاضر شدند و فرمودند: «هر كس از شهادت عمار ناراحت نشود، از مسلمانى بهرهاى ندارد».
📚انساب الاشراف : ص 219 / بحارالانوار : ج 33 ص 20
حضرت در حالى كه اشعارى در بى وفایى دنیا و ناراحتى از فراق دوستان و یاران خود مىخواندند، فرمودند: « یكبار بهشت بر عمار كم است؛ بلكه بارها استحقاق آن را دارد و بر او واجب است».
منتهی الامال : ص 178
2ـ جنگ نهروان
بعد از اعلام نتیجه حكمین که به دنبال جنگ صفین اتفاق افتاد و در جریان آن ابوموسى اشعرى منافق، با نیرنگ عمرو عاص نتیجه را به نفع معاویه تمام كرد، آتش كینه خوارج شعلهورتر شد و گروه خود را در منطقه اى به نام « نهروان» جمع كردند و بر ضد امیرمؤمنان اعلام جنگ کردند.
حضرت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) تا قبل از این كه آنان دست به شمشیر نبرده و جنایات بى شماری را انجام نداده بودند با آنان وارد نبرد نشدند؛ اما پس از آن ناگزیر به جنگ با آنان شتافتند. اما تلاش حضرت براى بازگرداندن خوارج ادامه داشت. مولاى متقیان(علیه السلام) از میان یاران خود، كسانى كه اهل سخن بودند و فن بیان داشتند مانند ابن عباس و صعصعه بن صوحان را براى ارشاد آنان فرستاد. به همه آنها جز قاتلان ابن خباب و همسرش امان دادند.
بر پایه گزارشها، عبدالله بن خباب در مسیر بصره به کوفه به همراه همسر باردارش به دست خوارج دستگیر شد.
خوارج ابتدا عبدالله بن خباب را به کنار رودخانه بردند. پس از ذبح او، خونش به داخل آب جاری شد. سپس به سراغ همسر باردار او رفتند. زن با التماس از آنها خواست که به خداوند پناه ببرند و او را نکشند، اما خوارج بدون توجه به درخواست او، شکمش را دریدند و جنین او را بیرون آوردند. این عمل وحشیانه نشاندهنده بیرحمی و افراطگری خوارج بود.
📚مسند ابن حنبل: ج 7 ص 452 / تاریخ الطبری، جلد 5، صفحه 81
در نتیجه از میان دوازده هزار نفر سپاه خوارج، هشت هزار نفر هدایت شدند و از جنگ صرف نظر كردند؛ اما چهار هزار نفر عنود و سنگدل كه از دین برگشته بودند باقى ماندند و آغازگر جنگ شدند.
درنهم صفر سال 38 هـ .ق. نبرد سنگین میان دو سپاه درگرفت؛ از سپاه حضرت كمتر از ده نفر شهید شدند و از خوارج كمتر از ده نفر زنده ماندند که حضرت قبل از جنگ این مطلب را فرموده بودند. بدین ترتیب فتنهاى كه نزدیک بود نظام عدالت گستر اسلام و حكومت علوى را با مشكل مواجه كند، ریشه كن شد.
البته پس مانده این فتنه شوم كه از زبانههاى آتش سقیفه بود، در نهایت باعث بزرگترین جنایت بشری شد و مولاى متقیان(علیه السلام) را به شهادت رسانید
📗تتمة المنتهى : ص 50
