15 «وَإِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ ما يَكُونُ لِى أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِى إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّ ما يُوحى إِلَىَّ إِنِّى أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّى عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ »
ترجمه :
15. و زمانى كه تلاوت شود بر اين مشركين و كفار آيات ما كه قرآن باشد، گفتند كسانى كه اميد ندارند ملاقات ما را، كه بياور به قرآنى غير اين قرآن يا تبديل كن او را، بگو: نيست از براى من اينكه تبديل كنم قرآن را از پيش خود من متابعت نمىكنم مگر آنچه وحى برسد به من. محققاً من مىترسم اگر عصيان كنم پروردگار خود را عذاب روز عظيم را.
تفسير :
تنبيه: [در معجزه بودن قرآن]
قرآن مجيد، بزرگ معجزه پيغمبر اسلام است. و معجزه فعل الهى است و نشانه خداوندى است كه به دست و زبان نبى جارى مىشود و پيغمبر صلىاللهعليهوآله نمىتواند به اختيار خود هر وقت بخواهد اتيان كند چون بشر است و از قدرت بشر خارج است، و كفار و مشركين براى عدم قبولْ اعذارى مىتراشند و بهانههايى مىگيرند من جمله اينكه «وَإِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ»؛ آيات شريفه قرآن مجيد، كه با بيان روشن و ادله واضحه و احكام متقنه، راه سعادت را نشان مىدهد و انذار [= هشدار] از آنچه موجب شقاوت است مىفرمايد:
«قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنَا» كه اصلاً معتقد به معاد نيستند براى بهانهگيرى و عذرتراشى گفتند: «ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا»، زيرا اين قرآن مذمت از خدايان ما مىكند و مفاسد اخلاق ما را نشان مىدهد و نكوهش از اعمال ما مىكند.
«أَوْ بَدِّلْهُ». فرق اين دو جمله اين است كه اتيان به غير اين قرآن، اين است كه خداوند كتاب ديگرى و آيات ديگرى بفرستد كه بر خورد به الاهان [ =الههها و معبودان ] ما نشود و فضايح اخلاق و اعمال ما را فاش نكند. و اما تبديل همين قرآن باشد لكن خود اين جملاتى كه باعث نكوهش ماست از او بردارى و به جاى او تمجيد از خدايان ما و تعريف از كردارهاى ما باشد به جاى آن بگذارى.
و اما جواب از اتيان به غير آن، از قدرت پيغمبر خارج است، چون معجزه است و احدى قدرت بر اتيانش ندارد.
و اما تبديل، اگر چه تحت قدرت پيغمبر است كه بعض جملات قرآن را بيان نكند و به جاى نعم، لا بگذارد و بالعكس، لكن معصيت بزرگ است، كه دروغ و افترا به خدا بستن است و مقام عصمت مانع از آن است.
لذا در جواب آنها بفرما: «قُلْ ما يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي»، زيرا منافى با مقام رسالت است و معصيت بزرگ است، چنانچه در جاى ديگر مىفرمايد: «تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ * وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ* لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمِينِ * ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتِينَ * فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِينَ»[1]. و نيز مىفرمايد: «ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَما غَوى * وَما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى* إِنْ هُوَ إِلاّ وَحْىٌ يُوحى * عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوى»[2].
لذا مىفرمايد: «إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّ ما يُوحى إِلَىَّ»هر چه او بفرمايد بيان مىكنم.
در پس آينه طوطى صفتم داشتهاند
آنچه استاد ازل گفت بگو مىگويم
«إِنِّى أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّى عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ».
[توضيحِ وجود خوف در انبيا]
اشكال:
مِثْلِ وجود پيغمبرى صلىاللهعليهوآلهچگونه خوف از عذاب دارد با اينكه خيال معصيت در قلب مباركش خطور نكرده و همچنين ساير معصومين!
جواب:
دو قسم خوف داريم: يكى آنكه معصيتى از او صادر شده، نمىداند آيا با او چه مىكنند: عفو يا عذاب. ديگر خوف دارد كه جلوگير مىشود از ارتكاب معصيت كه معناى عدالت اين است، كه خوفى از روى قوّت ايمان در قلب ايجاد مىشود كه جلوگير از كباير و اصرار بر صغاير و منافيات مروّت باشد و اين هم درجات بسيار دارد: هر چه ايمان قوىتر خوف شديدتر و جلوگيرى بيشتر مىشود تا به درجه عصمت برسد كه جلوگير از خيال معاصى حتى از ترك اولى مىشود. و اين آيه اين معنا را نشان مىدهد كه، من محال است معصيت كنم از جهت خوف كه مىفرمايد: «إِنِّى أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّى عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ».
----------------------------------------------------------
[1] . نازل شده از پروردگار عالميان است. و بر فرض محال اگر پيغمبر صلىاللهعليهوآله نسبت دهد به ما، كه
خداوند متعال باشيم از راه كذب و از پيش خود و بعض اقاويل، ولو يك قول باشد، هرآينه او را مىگيريم به يمين به تمام قوّت، پس از آن قطع مىكنيم از او حيات رگ قلب او را؛ يعنى او را هلاك مىكنيم. سوره حاقه: آيات 43 ـ 47 .
[2] . گمراه نشده است صاحب شما پيغمبر اكرم و به راه باطل نرفته است. و از روى هواى نفس و خواهشهاى نفسانى چيزى نمىگويد. آنچه مىفرمايد نيست مگر وحى الهى، كه به او وحى شده. تعليم كرد او را شديد القوى، كه صاحب قوّه شديد و زياد است. سوره نجم: آيات 2 ـ 5 .
آیه ١٥ « وَإِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ ... »
- بازدید: 1749