12 «وَإِذا مَسَّ الاْءِنْسانَ الضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِهِ أَوْ قاعِداً أَوْ قائِماً فَلَمّا كَشَفْنا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنا إِلى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ »
ترجمه :
12. و زمانى كه تماس بگيرد انسان را ضررى از مرضى و كسالتى يا بلايى و مصيبتى يا فقرى و تنگدستى ما را مىخواند در هر حال: به پهلو خوابيده يا نشسته يا ايستاده، پس چون ما از او اين گرفتارى را و مضرّت را دفع كرديم و نجات پيدا كرد به كلى ما را فراموش مىكند، مىرود مثل كسى كه از ما چيزى نخواسته و بلايى به او متوجه نشده. همين نحو زينت داده شد براى مسرفين آنچه را كه بودند عمل مىكردند.
تفسير :
[ياد خدا به هنگام گرفتارى و فراموشىاش به هنگام خوشى]
اين آيه شريفه هم شاهد قوى است بر آنچه در آيه قبل ذكر شد كه انسان تا زمانى كه مبتلاست دعا مىكند، نذر مىكند، توسل پيدا مىكند كه رفع بلا از او بشود، لكن چون خداوند رفع فرمود، چنان مىرود غرق معاصى و اعمال سوء مىشود] كه] نه با خدا كارى دارد و نه با دين و احكام الهيه سر و كار دارد كه گويا ابداً به او بلايى متوجه نشده و خدا در حق او تفضلى نفرموده.
«وَإِذا مَسَّ الاْءِنْسانَ الضُّرُّ» «مس» تلاقى دو چيز است به يكديگر، تلاقى ضرر به انسان. و «ضرر» معناى عامّى دارد مقابل نفع. هر امر ناملايمى كه به انسان متوجه شود ضرر است، چه گرفتار ظالم شده باشد يا ضرر مالى، بدنى، عرضى به او متوجه شده و او را بىچاره كرده و هيچگونه وسيله بر دفع او ندارد به ياد خدا مىافتد.
«دَعانا لِجَنْبِهِ»؛ خوابيده بر پهلو باشد «أوْ قَاعِداً»؛ نشسته باشد «أوْ قائِماً»؛ ايستاده باشد، يعنى در هر حالى باشد ما را مىخواند. و اصلاً يكى از حِكَم و مصالح اين بليات همين است كه انسان متوجه خدا شود و دست از اعمال زشت و عقايد فاسده و اخلاق رذيله بردارد و ايمان و اعمال صالحه به جا آورد، لكن انسانِ خيره سر [چون بلا از او برطرف مىشود:] «فَلَمّا كَشَفْنا عَنْهُ ضُرَّهُ»، كه يكى از امتحانات بزرگ الهى همين است كه دفع بلا مىكند، و لكن پس از دفع، انسان به همان كفر و فسق و طغيان خود ادامه مىدهد، چنانچه در حق آل فرعون چنين كرد و چنان شدند: «وَلَمّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قالُوا يا مُوسَى ادْعُ لَنا رَبَّكَ بِما عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِى إِسْرائِيلَ * فَلَمّا كَشَفْنا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلى أَجَلٍ هُمْ بالِغُوهُ إِذا هُمْ يَنْكُثُونَ»[1].
«مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنا إِلى ضُرٍّ مَسَّهُ»؛ يعنى به كلى فراموش مىكنند كه گويا ضرّى به آنها متوجه نشده و خدا در حق آنها عنايتى نفرموده.
«كَذلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ» «مسرف» زيادهروىِ در طغيان و معصيت و كفر و ظلم است. و دنيا و هواى نفس و شيطان اعمال او را به او جلوه مىدهند و در نظر او زينت داده مىشود.
-------------------------------------------------------
[1] . و چون وارد مىشد بر آنها عذاب و بلا مىگفتند: اى موسى! دعا كن وبخوان براى ما پروردگار خود را به آنچه قرار داده با تو هرآينه اگر اين عذاب و بلا از ما برداشته شود ما به تو ايمان مىآوريم و هرآينه مىفرستيم با تو بنىاسرائيل را و آنها را آزاد مىكنيم. پس از آنكه كشف رجز از آنها كرديم تا مدتى كه آنها به آن مدت رسيدند در اين زمان كه از آنها كشف [و رفع عذاب] شد و راحت شدند نقض عهد كردند و خلف وعد نمودند؛ نه ايمان آوردند و نه بنىاسرائيل را نجات دادند. سوره اعراف: آيات 134 ـ 135.
آیه ١٢ « وَإِذا مَسَّ الاْءِنْسانَ الضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِهِ أَوْ قاعِداً ... »
- بازدید: 2010