105 « حَقِيقٌ عَلى أَنْ لا أَقُولَ عَلَى اللّهِ إِلاَّ الْحَقَّ قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَرْسِلْ مَعِىَ بَنِى إِسْرائِيلَ»
ترجمه :
105. سزاوار است بر اينكه نگويم بر خداوند جز حق . به تحقيق آمدم شما را با دليل واضح از پروردگار شما پس رها كن با من بنى اسرائيل را.
تفسير :
«حَقِيقٌ» ، يعنى مثلِ مَنى كه از ترس از شماها فرار كردم از آنكه مىخواستيد مرا بكشيد و فعلاً با اين دولت ديكتاتورى و قلدرى شما با يك نفر برادر آمدهام بدون اسباب و وسايل ، كه شما را دعوت كنم به راه حق و صراط مستقيم ، سزاوار است «عَلى أَنْ لا أَقُولَ عَلَى اللّهِ إلاّ الْحَقَّ» و تا امريّه الهيه نبود و از طرف او نيامده بودم جرئت اينكه رو به شما بيايم نداشتم ، اين خود يك دليل واضحى است بر حقانيت من با اينكه به اين اندازه اكتفا نكردم ، بلكه «قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ»با دليل روشن و حجت قاطع و برهان واضح آمدهام . « بيّنة » مراد جنس معجزه و دليل است نه اينكه تاى وحده باشد تا اشكال شود كه حضرت بيش از يك معجزه داشت بلكه با تعدد هم سازش دارد.
توضيح كلام:
اينكه بر اثبات مطلب حقى ، يك دليل قطعى ، كه قابل هيچ شك و ريبى نباشد ، كافى است ، چه دليل عقلى مستقل يا نصّ كلام اللّه يا نصّ خبر متواتر يا قطعى الصدور يا ضرورت يا برهان حسّى ، كه يكى از آنها اقامه معجزه است كافى است . و اما ازدياد ادله ، باعث اين مىشود كه مطلب واضحتر و حجت تمامتر و حق روشنتر مىشود؛ مثلاً علامه حلى رحمهالله[1] در اَلْفَيْن، دو هزار دليل، هزار عقلى و هزار نقلى در باب امامت اقامه فرموده با اينكه معجزات صادره از قبور ائمه هدى و از توسلات به آنها عليهمالسلام از كُرور [ = پانصد هزار ] هم مىگذراند.
«فَأَرْسِلْ» خطاب به فرعون است «مَعِىَ» كه من آنها را با خود ببرم .
« بَنِى إسرائيل » ، كه از دوازده سبط اسحاق و فرزندان يعقوب بودند ، فرعونيان سه قسمت كرده بودند: اطفال آنها را ذبح مىكردند و زنهاى آنها را به كنيزى مىبردند كه معنى «وَيَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ»[2] است و مردان آنها را به اعمال شاقه ، مثل حمالى و بنايى و فَعْلگى و چوبكنى و كنّاسى [ = رفتگرى ] و امثال اينها مىگماشتند و اين بلاى عظيمى بود.
-----------------------------------------------------
[1] . شيخ حسن بن يوسف بن على بن مطهر معروف به علامه حلى . او خواهر زاده محقق حلى صاحب شرايع است . حسن بن مطهر حلى در 29 رمضان سال 648 هجرى هنگام حملههاى وحشيانه چنگيز و جانشينانش به ايران متولد شد . خانواده روحانى و علمى حلى در شهر حله عراق نزد مسلمانان شناخته شده بود . پدرش يوسف اهل علم و پارسايى بود . حسن حلى در كودكى به فراگرفتن علوم مقدماتى مانند ادبيات عرب و منطق پرداخت و هنوز به سن بلوغ نرسيده بود كه از تحصيل مقدمات علوم حوزوى فارغ شد . هوش سرشار و نبوغ علمى علامه به محافل علمى و مراكز پژوهشى رسيد .
علامه حلى در گرايشهاى گوناگون فقه ، كلام ، رياضى ، نجوم و تفسير به تحصيل پرداخت و آثار گرانبهايى از خود بر جاى گذاشت . او در فقه از دايى خود شيخ جعفر مشهور به محقق حلى فقه آموخت و در علوم عقلى شاگرد خواجه نصيرالدين طوسى متوفى 672 ه . ق و شارح اشارات و تنبيهات بو على سيناست . خواجه نصير الدين كتابى در علم كلام به نام تجريد الاعتقاد دارد كه علامه حسن حلى شاگرد او شرحى بر آن نوشتند و آن را كشف المراد ناميدند كه در تاريخ معاصر ، مرحوم آيت اللّه علامه شعرانى شرحى فارسى بر آن نوشتند .
علامه حلى از پركارترين و موفقترين فقهاى نامدار شيعه شرحى فارسى بر آن نوشتند . وى كه 78 سال عمر كرد قريب به 120 مجلد را به رشته تحرير در آورد . نقل است با تقسيم آثار او به روزهاى عمر گرامىاش هر روز تا هزار سطر تأليف داشتهاند .
بعضى از آثار كلامى علامه عبارتند از : 1 . الابحاث المفيدة فى تحصيل العقيدة 2 . ابطال الجبر 3 . الفين بين الصدق والمين و بعضى از آثار فقهى علامه عبارتند از : 1 . تبصرة المتعلمين فى احكام الدين 2 . تذكرة الفقهاء 3 . تلخيص المرام فى معرفة الاحكام 4 . الارشاد 5 . قواعد 6 . تسليك الاذهان الى احكام الايمان .
مرحوم علامه حلى بعد از محقق حلى بزرگترين حوزه تدريس علوم اسلامى را در شهر حله عراق بنا نهاد و شاگردان بزرگى چون فرزند برومندش فخر المحققين را تربيت كرد . علامه حلى در اكثر رشتههاى علوم عصر خود سرآمد ديگران بود و با علم كلام مانع فرقه سازى شد و كتاب منهاج الاستقامه را در تعريف صراط مستقيم و هدايت نوشت كه ابن تيميه در رد آن مقالههايى نگاشت و علامه حلى به پاسخ آن مقالهها پرداخت . مباحث كلامى و عقلى علامه حلى در اثبات ولايت حضرت على عليهالسلام در كتاب معروف الفين ايشان استدلال محكم درون دينى بر اثبات حقانيت و ولايت خانواده و ولايت خانواده معصوم پيامبر اسلام بعد از عصر نبوت بوده است .
در سال 707 قمرى شاه خدابنده به توسط علامه حلى از گمراهى به آيين تشيع گرويد . علامه حلى در حضور شاه خدابنده با علماى سنت مبارزه مىكرد كه در پايان مباحثهها حقانيت مذهب شيعه را به اثبات رسانيد .
حركت فرهنگى و كلامى علامه را دشمنان اسلام به ويژه روميان به خوبى تحليل كردند با ايجاد فرقهها و نحلههاى فكرى مخالف ، وحدت و اتحاد مسلمانان را در قلمرو و سرزمينهاى اسلامى هدف قرار دادند يعنى بعد از حمله مغولان و فرو ريختن حكومت مركزى در سرزمينهاى اسلامى هر گوشهاى از خاك مسلمانان فرقهاى و نحلهاى به نام اسلام مطرح كردند و اين فاصله فكرى موجب تفرقه سياسى مسلمانان شد .
علامه حلى پس از عمرى تلاش در محرم سال 726 هجرى در شهر حله عراق به ديار باقى شتافت و پيكر او به نجف اشرف تشييع شد و در جنب رواق مطهر حيدرى عليهالسلام در ايوان طلا دفن شد كه بعدها مزار وى مقابل مزار مقدس اردبيلى قرار گرفت . ر . ك : موسوعة طبقات الفقهاء : ج8 ص77 ؛ روضات الجنات : ج3 ص24 ؛ معجم الرجال الحديث : ج6 ، ص171 ، شماره 3213 ؛ الكنى والالقاب : ج2 ، ص186 ؛ رياض العلماء : ج1 ، ص358 ؛ أعيان الشيعة ج5 ، ص396 ؛ أمل الآمل : ج2 ، ص81 و نقد الرجال : ص99 ، شماره 175 .
[2] . سوره اعراف : آيه 141 ؛ بقره : آيه 49 و ابراهيم : آيه 6 .
آیه ١٠٥ « حَقِيقٌ عَلى أَنْ لا أَقُولَ عَلَى اللّهِ إِلاَّ الْحَقَّ قَدْ ... »
- بازدید: 2230