70 «وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِباً وَلَهْواً وَغَرَّتْهُمُ الْحَيوةُ الدُّنْيا وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما كَسَبَتْ لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللّهِ وَلِيٌّ وَلاشَفِيعٌ وَإِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لا يُؤخَذْ مِنْها أُولئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِماكَسَبُوا لَهُمْ شَرابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْفُرُونَ»
ترجمه :
70. و واگذار كسانی را كه گرفتند دين خود را لعب و لهو و فريب داد آنها را حيات و زندگی دنيا. و تذكر بده و موعظه فرما به اينكه هر نفسی گرفتار میشود به آنچه كسب كرده و نيست از برای او غير خدا دوستی و شفيعی. و اگر هر چه داشته باشد فدا دهد كه خود را خلاص كند از او قبول نمیشود و نمیگيرند. اينها كسانی هستند كه به اعمال زشت خود مأخوذ شده اند برای آنها آشاميدنی است از آب بسيار جوش آمده و عذابی است بسيار دردناك به واسطه آنچه را به آن كافر شدند.
[ ترك مجالست با كافران و گنهكاران :]
«وَذَرِ الَّذِينَ»؛ يعنی ترك مراوده و مجالست با آنها را بنما «اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِباً وَلَهْواً» ملعبه، بازيگری هاست و كارهای لهو، مثل ساز و آواز و رقص و كف زدن و ساير لهويات، كه امروز تمام جوانان و دختران بالاخص فرهنگيان و كارگران يا مشغول میكنند خود را به لهويات به سينماها و تفريح گاهها يا به بازيگری ها ، ژيمناستيك و توپ بازی. و آن قدر اهميت میدهند به اينها كه دين خود فرض كردند و مسلماً از نماز در نزد نمازگزاران بيشتر اهميت میدهند.
«وَغَرَّتْهُمُ الْحَيوةُ الدُّنْيا» و تصور میكنند كه فقط همين چهار روز دنياست و در دنيا ماندنی هستند و از اسم مرگ و تابوت و عَماری [= كجاوه] و قبر و غسال خانه متأذی میشوند و نبادا چشم آنها به يك مرده بيفتد كه به خيال مرگ افتند و از كار لهو و لعب خود آنی بازمانند.
«وَذَكِّرْ بِهِ» مرجع ضمير بعضی گفتند قرآن، بعضی حساب، بعضی روز جزا. و بعيد نيست كه مرجع مفاد جملات قبل باشد كه اتخاذ دين به لهو و لعب و غرور به حيات دنيوی؛ يعنی از مجالس آنها اعراض فرما ، لكن آنها را متذكر نما تا حجت بر آنها تمام شود. و اين جمله شبيه آيه شريفه است : «فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ»[1] .
«أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما كَسَبَتْ»« بسل » گرفتن به جزای عمل است ؛ «كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ * إِلاّ أَصْحابَ الْيَمِينِ»[2] .
«لَيْسَ لَها» ؛ از برای هر نفسی نيست «مِنْ دُونِ اللّهِ وَلِيٌّ» كه حفظ كند آنها را از عذاب «وَلا شَفِيعٌ» كه توسط كند از برای نجات آنها «وَإِنْ تَعْدِلْ» و اگر آن نفس عدلی برای خود آورد «كُلَّ عَدْلٍ»كه فدا [= فديه ؛ سر بها] دهد ولو تمام دنيا را كه به او عذاب متوجه نشود، «لا يُؤخَذْ مِنْها» ؛ قبول نمیشود، چنانچه میفرمايد: «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَماتُوا وَهُمْ كُفّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَباً وَلَوِ افْتَدی بِهِ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ»[3].
«أُولئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِما كَسَبُوا» گرفتار اعمال خود هستند ؛ « الناس مجزيّون بأعمالهم ، إن خيراً فخير، وإن شرّاً فشرّ »[4] . و در قرآن مجيد میفرمايد: «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ»[5]. «لَهُمْ شَرابٌ مِنْ حَمِيمٍ» «حميم» شراب جوش آمده به غايت جوشش «وَعَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْفُرُونَ». تفسيرش واضح است. و از اين جمله دو نكته میتوان استفاده نمود و آن اين است كه ، از امور مسلّمه بين المحققين است اگر قضيه بيان علت در او شد ؛ مثلاً گفت : « لا تأكل الرمّان ؛ لأنّه حامض »[6]، علت هم معمِّم [= تعميم دهنده] است هم مخصِّص؛ يعنی از كلمه «لأنّه حامض» استفاده میشود كه هر حامضی را نبايد خورد ولو رمّان نباشد و غير حامض جايز است خوردن، ولو رمّان باشد. و در اين آيه شريفه [كه]علت مذكورات در آيه را كفر بيان فرموده ، استفاده میشود هر كافر يا كسانی كه در حكم كافر هستند به اين مذكورات معذّب هستند و غير كافر از اين عقوبات معاف هستند. و نكته ديگر آنكه اين اعمال موجب كفر میشود. پس كسانی كه دين خود را لهو و لعب قرار دهند و مغرور دنيا شوند كافر هستند ، ولو اسم اسلام روی خود گذارند. و تكليف بسياری از ابنای نوع معلوم میشود.
/_×_//_×_//_×_//_×_//_×_//_×_//_×_//_×_//_×_//_×_/
[1] . پس از آنها اعراض نما و آنها را موعظه كن. سوره نساء: آيه 63.
[2] . هر نفسی مأخوذ میشود و رهن آنچه كسب كرده از اعمال و كردار خود هست مگر اصحاب يمين . سوره مدثر: آيات 38 ـ 39.
[3] . محققاً كسانی كه كافر شدند و به كفر از دنيا رفتند اگر به اندازه سعه ارض [= گستره زمين] طلا داشته باشند و فدا دهند از آنها قبول نخواهد شد و عذاب دردناك برای آنهاست. سوره آل عمران: آيه 91.
[4] . مردم به خاطر كارهايشان جزا داده میشوند ، اگر كار خوبی انجام داده باشند، پاداش خوب و اگر كار بدی انجام داده باشند، جزای بد میبينند. التبيان : ج7 ، ص400 و فيض القدير : ج5 ، ص535 ، ح7813.
[5] . پس هر كه هم وزن ذرّه ای نيكی كند نتيجه آن را خواهد ديد. و هركه هم وزن ذرّه ای بدی كند نتيجه آن را خواهد ديد . سوره زلزله: آيات 7 ـ 8.
[6] . انار نخور ، چون ترش است. كتاب المكاسب : ج4 ، ص95 ؛ منهاج الفقاهة : ج4 ، ص435 و المحكم فی اُصول الفقه : ج3 ، ص244.