75 «وَ ما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فِى سَبِيلِ اللّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيّاً وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيراً»
ترجمه :
75. و چه باعث شده بر شما كه مقاتله نمىكنيد در راه خدا و نصرت دين او و در نجات مستضعفين از مردان و زنان و بچهها كه گرفتار ظلم كفار شدهاند كه دعا و تضرع مىكنند كه خدايا ما را نجات ده و از اين شهرى كه اهلش به ما اذيت مىكنند خارج نما و يك ولى و صاحب اختيارى كه ما را از چنگال اين ظلم نجات دهد و يك ناصرى كه ما را يارى نمايد براى ما قرار ده .
[ مذمت ترك جهاد و معنى مستضعفين و نجات آنها ]
ظاهراً مورد آيه ، مسلمين مكه است كه قدرت بر مهاجرت نداشتند و در چنگال كفار قريش و مشركين گرفتار بودند و به آنها اذيت وارد مىشد ، لذا خداوند از مسلمين ـ مهاجرين و انصار ـ درخواست مىكند كه شما كه قدرت بر دفع شرّ كفار داريد از سر اين بيچارهها كه ضعيف هستند ، چرا اقدام نمىكنيد ؟
تفسير :
مىفرمايد : «وَ ما لَكُمْ» « ما » استفهاميه در مقام اينكه نبايد خوددارى كنيد «لا تقاتلون» ؛ البته بايد مقاتله كنيد و جهاد نماييد كه دو فايده بزرگ دارد ، يكى نصرت دين اسلام و يارى رسول اكرم صلىاللهعليهوآله و ترويج دين كه مفاد «فِى سَبِيلِ اللّهِ»است، و ديگرى نجات و يارى اين بيچارهها كه مفاد « مستضعفين » است . و اين كلمه ممكن است عطف به «اللّهِ» باشد كه مفادش « فى سبيل المستضعفين » مىشود، و ممكن است عطف به «سَبِيلِ اللّهِ» باشد به تقدير مضاف أي « في نصرتهم » أو « في اعزازهم » أو « في نجاتهم »[1] و امثال اينها. و فرق بين « ضعيف » و « مستضعف » اين است كه ضعيف فى حد نفسه ضعيف است، و مستضعف كسى را گويند كه ديگران او را ضعيف كنند، و اين عطف از باب عطف خاص است بر عام ، زيرا نصرت اينها هم «فِى سَبِيلِ اللّهِ»است.
«مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ» « من » بيانيه است كه بيان مىفرمايد كه مستضعفين كيانند و آنها سه دسته هستند: رجال ، مردان بيچاره تهىدست فقير ؛ و نساء ، زنهاى آنها ؛ و ولدان ، اطفال آنها ، كه معلوم مىشود كفار به زنها و بچههاى مسلمين هم اذيت مىكردند كه همه آنها در مقام استغاثه و تضرع و دعا در خانه خدا بر آمدند.
«الَّذِينَ يَقُولُونَ» ، در پيشگاه احديت عرض كردند : «رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ» ؛ وسيله فراهم فرما كه ما هم از مكه بتوانيم خارج شويم و هجرت به مدينه كنيم و تشرف به خدمت حضرت رسالت پيدا كنيم. «الظّالِمِ أَهْلُها» ؛ سبب استغاثه و دعا ، ظلم اهل مكه بود به آنها. «وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيّاً» ؛ يك بزرگ و صاحب اختيار كه صاحب قدرت باشد بفرست كه ما را از دست اينها نجات دهد. «وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيراً» ؛ مسلمين را مقرر فرما بيايند و به ما كمك دهند و ما را يارى نمايند.
تنبيه:
از اين آيه به نحوى استفاده مىشود كه بر مسلمانان واجب است كه اگر ديدند مسلمانى گرفتار ظالمى شد ، به قدر قوه و قدرت خود بايد اقدام كنند و رفع شرّ آن را بنمايند ، بالاخص اگر مظلوم عالم باشد يا سيد باشد يا امام . و لذا در اخبار در ذيل اين آيه مىفرمايند: «نحن المستضعفين»[2].
بنابراين كسانى كه تقاعد كردند در نصرت اميرالمؤنين و ساير ائمه طاهرين عليهمالسلام تا ظالمين بر آنها ستم كردند و هر كدام به چه بلاها گرفتار شدند از قتل و حبس و اسيرى و نحو آنها ، تمام فرداى قيامت مسئول و معاقب خواهند بود مگر كسانى كه قدرت نداشتند.
------------------------------------------------
[1] . يعنى براى يارى يا عزت يا نجات مستضعفين .
[2] . ما مستضعفين هستيم . تفسير عياشى : ج1 ، ص284 ، ح193 و تفسير البرهان : ج2 ، ص279 ، ح2 .
آیه ٧٥ « وَ ما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فِى سَبِيلِ اللّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ ... »
- بازدید: 4170