15 « وَ اللاّتِى يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ مِنْ نِسائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِى الْبُيُوتِ حَتّى يَتَوَفّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً»
ترجمه :
15. و كسانى كه اتيان به زنا از زنان شما مىكنند ؛ يعنى زنا مىدهند ؛ پس استشهاد نماييد بر آنها چهار نفر شاهد از خودتان ، يعنى از رجال . پس اگر شهادت دادند ، پس از شهادت آنها ، نگاه داريد آنها را در بيوت و حبس كنيد تا مرگ آنها در رسد ، يا خداوند براى آنها راه نجاتى قرار دهد.
تفسير :
اين آيه شريفه مشتمل بر چند جمله است: [جمله اول: «فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ»]
[ راه اثبات زنا و حكم آن ]
اينكه براى اثبات زنا چهار نفر شاهد از رجال لازم دارد كه اگر سه نفر باشند زنا ثابت نمىشود و آن سه نفر حدّ قذف كه هشتاد تازيانه است بر آنها جارى مىشود . بلى ، اگر خود زن اقرار به زنا كرد بايد چهار مرتبه اقرار كند تا زنا ثابت شود ، كه اگر سه مرتبه اقرار كرد ثابت نمىشود، و در هر صورت اگر معيّن كرد كه چه كسى با او زنا كرده بايد حدّ قذف هم بر او جارى كرد و حدّ زنا صد تازيانه است به نص آيه شريفه «الزّانِيَةُ وَ الزّانِى فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ»[1] ؛ و اگر محصنه است علاوه بر صد تازيانه ، بايد رجم شود به مقتضى الأخبار و فتوى المشهور ؛ و اگر عبد و امه است نصف حدّ الحر ؛ و اگر با محارم است قتل ؛ و اگر قبل از ثبوت توبه كند حد از او برداشته مىشود . و شاهد زنا بايد شهادتش مثل ميل در مكحله يا طناب در چاه باشد[2] ، و الاّ ثابت نمىشود ؛ و بر حسب مذهب شيعه چهار شاهد بايد عادل باشند ، به فاسق و مجهول الحال اثبات نمىشود . و در زنا با زنِ شوهردار حرمت ابدى مىآورد، و اگر از روىِ شبهه باشد حد ندارد، لكن حرمت ابدى در صورت دخول مىآيد.
جمله دوم: [«فَأَمْسِكُوهُنَّ فِى الْبُيُوتِ»]
اين آيه حكم فرموده به وجوب حبس ابد و در اخبار از ائمه اطهار عليهمالسلام داريم كه اين حكم نسخ شده و در مقام خود ثابت كردهايم كه نسخ آيه به اخبار ممكن است و مانعى ندارد ؛ و بعضى توهم كردند كه اين ، نسخ شده به آيه سوره نور كه ذكر شد ؛ لكن اين دو آيه مانعة الجمع نيست ؛ هم حد جارى شود ، هم حبس شود.
جمله سوم: «أَوْ يَجْعَلَ اللّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً» است :
و مراد از « سبيل » راهى است كه اين حكمِ حبسِ ابد از آنها برداشته شود.
از كلمات مفسرين استفاده مىشود كه مراد اجراى حد ، مثل صد تازيانه ، يا رجم و استشهاد كردند به حديث نبوى كه عامى است و اعتبار ندارد.
[ اقسام سبيل ]
و آنچه به نظر مىرسد و اللّه العالم اينكه كلمه «لَهُنَّ» كه از براى نفع است مناسبت با جلد [ = تازيانه زدن ] و رجم [ = سنگسار ] و قتل ندارد ، بلكه مراد راهى است كه رفع حبس و حد از آنها بشود و آن چند چيز است : يكى ، توبه قبل از ثبوت ، چنانچه گذشت .
ديگر ، دعوى اكراه و اضطرار كند ، كه مكروه شدم يا مضطر شدم . سوم ، دعوى خوف نفس ، كه اگر زنا نمىدادم ، يا كشته مىشدم يا در حرام اَشدّ از زنا مثل ردّه [ = ارتداد ] يا كفر و امثال اينها واقع مىشدم . چهارم ، دعوى شبهه ، كه خيال كردم شوهرِ خودم هست ، يا جهل به حكم يا جهل به موضوع و امثال اينها [ باشد ] ، زيرا « تُدرأ الحدودُ بالشُبُهات »[3] و همچنين است جرح شهود زنا ، يا اختلاف شهود در اداى شهادت ، بلكه توبه بعد از ثبوت اين حكم حبس ابد برداشته مىشود ولو حد برداشته نشود ، چنانچه در آيه بعد بيايد.
---------------------------------------------------
[1] . زن زنا دهنده و مرد زنا كننده را ، پس بزنيد بر هر يك از آنها صد تازيانه . سوره نور: آيه 2.
[2] . كنايه از اينكه شاهد به وضوح و با چشمان خود و به صورت مستقيم ، عمل زنا را ديده باشد .
[3] . به وسيله شبهات ، حدود دفع مىشود . من لا يحضره الفقيه : ج4 ، ص74 ، ح5146 .
آیه ١٥ « وَ اللاّتِى يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ مِنْ نِسائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا ... »
- بازدید: 2724