151 «سَنُلْقِى فِى قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِما أَشْرَكُوا بِاللّهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً وَمَأْواهُمُ النّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظّالِمِينَ»
ترجمه:
151. زود باشد كه در دلهاى مشركين بيندازيم خوف و ترس را به واسطه اينكه اينها شرك به خدا آوردند و حال آنكه همچه دليل و برهان و حجتى براى آنها قرار نداديم و جايگاه آنها آتش است و بد منزل و محلى است سكونت
ظالمين.
[شأن نزول]
گفتند پس از خاتمه غزوه احد و مراجعت مشركين به مكه، ابوسفيان به مشركين گفت: بدكارى كرديم ما كه مسلمين را كشتيم و از آنها باقى نماند مگر كسانى كه فرار كردند ؛ بياييد دو مرتبه حمله كنيم به مدينه و بقيه آنها را هم از پا درآوريم. آنها عازم شدند. خداوند رعب و ترسى در دل آنها انداخت و گفتند پيغمبر صلىاللهعليهوآله در مقام خونخواهى مقتولين احد بر مىآيد و عُدّه و عِدّهاى فراهم مىكند و مىآيد و دمار از روزگار ما بر مىدارد و از اين عزم منصرف شدند.
و از پيغمبر صلىاللهعليهوآله مروى است كه فرمود: «نصرت بالرعب مسيرة شهر»[1].
تفسير:
[معناى القاء و رعب]
«سنُلقى» «سين» و «سوف» خبر از آينده نزديك است، و «القاء» به معنى انداختن چيزى است از اعيان خارجيه، چنانچه مىفرمايد: «أَنْ أَلْقِ عَصاكَ»[2]، «وَ أَلْقَى الْأَلْواحَ»[3]، «فَلَمّا أَلْقَوْا»[4] و امثال آن ، ولكن بالعناية و المجاز و التوسع بر قذف در قلوب هم اطلاق مىشود؛ «أَلْقَيْنا بَيْنَهُمُ الْعَداوَ ةَ وَ الْبَغْضاءَ»[5]، «وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّى»[6] و مقام از اين قبيل است؛ يعنى رعب و ترسى در دل آنها ايجاد مىكنيم.
«فِى قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ» «كافر» اعم از مشرك و يهود و نصارا و مجوس و ساير كفار، چه منكر توحيد باشند يا نبوت حضرت خاتم صلىاللهعليهوآله يا يكى از ضروريات دين كه بر گشتش به انكار رسالت شود.
«الرُّعْبَ» به معنى خوف است، چنانچه مىفرمايد: «وَ قَذَفَ فِى قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ»[7]، و نيز مىفرمايد: «وَ لَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً»[8].
«بِما أَشْرَكُوا بِاللّهِ» سبب القاى رعب شرك آنهاست؛ چون نظر به خدا و توكل به او ندارند و تمام نظر آنها به اصنام خود است و آنها هم قدرتى ندارند، پس تكيه گاهى از براى آنها نيست كه قوّت قلب پيدا كنند، البته خوف حاصل مىشود.
«ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً» «سلطه» به معنى تفوق بر ديگران است و در اينجا به معنى دليل و برهان و حجت است؛ زيرا دليل است كه موجب تفوّق بر خصم مىشود، و مشركين هيچ گونه دليلى بر شرك خود ندارند، فقط در جواب انبيا مىگفتند: «إِنّا وَ جَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَ إِنّا عَلى آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ»[9]، فقط تقليد آبا، اگر از آنها بپرسى مدرك و دليل آباى شما بر شرك چه بوده چه جواب مىدهند ؟ بالاخره بايد بگويند كه توسط انبيا كه خداوند فرستاده دستور شرك بر ما نازل شده، و همچه نبيى و همچه دستورى خداوند نفرستاده و نازل نفرموده، بلكه تمام دعوت به توحيد مىفرمودند و اين افتراى محض است نسبت به مقام مقدس انبيا ، چنانچه نصارا موضوع تثليث را نسبت به عيسى عليهالسلاممىدهند، و يهود نسبت به موسى و هارون و داوود و سليمان مىدهند، مجوس نسبت به زردشت، و اين شرك ظلم عظيم است، چنانچه مىفرمايد: «يا بُنَىَّ لا تُشْرِكْ بِاللّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ»[10].
[در بيان ظلم و اقسام آن]
و در اخبار دارد كه شرك ظلمى است كه خداوند نمىآمرزد، چنانچه صريحا در قرآن است «إِنَّ اللّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ...» الآيه[11] و مراد اين است كه اگر با حال شرك از دنيا رفت، و الاّ اگر توبه كند و موحّد شود مسلّما آمرزيده مىشود، چنانچه اكثر مؤنين به انبيا قبل از بعثت انبيا مشرك بودند، و از جزء آخر اين آيه شريفه كه مىفرمايد: «وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ»[12] استفاده مىشود كه غير از شرك، ساير معاصى ولو بىتوبه از دنيا برود، قابل آمرزش است و اين اعظم آيات رجاست و در اخبار هم اشاره دارد، و ممكن است، بلكه به ضرورت مذهب ثابت شده و در اخبار و زيارات هم تصريح شده كه غير مؤن قابل آمرزش نيست و تمام در حكم مشرك هستند، بلكه مشرك هستند به بعض معانى.
«وَ مَأْواهُمُ النّارُ» «مأوى» و «مثوى» قريب المعنى است و به معنى جايگاه است و به هر دو در آيه اشاره فرموده كه فرمود مأواى آنها آتش است، سپس مىفرمايد:
«وَ بِئْسَ مَثْوَى الظّالِمِينَ» و مراد از اين ظلم ظاهرا همان شرك است و ما فى حكم الشرك، و امّا ظلم به نفس كه معصيت باشد يا ظلم به غير قابل آمرزش هست اگر با ايمان از دنيا برود.
ان قلت : ظلم به غير تا مظلوم راضى نشود اگر آمرزيده شود ظلم به مظلوم مىشود.
قلت : اولاً خداوند قادر است فرداى قيامت آن قدر به مظلوم بدهد تا راضى شود و گذشت كند، و ثانيا اگر ظالم تائب شد و قدرت بر تدارك ندارد يا ظلمش قابل تدارك نيست خداوند با او چه مىكند؟ و ثالثا مظلوم و ظالم هر دو مملوك حق هستند، هر چه دارند از مولاست و اختيار ملك هم در دست مالك است ؛ «مالك الملوك يفعل ما يشاء و يحكم ما يريد» ، كسى را نمىرسد در ملك او تصرف كند.
------------------------------------------------------
[1] . به اندازه يك ماه به وسيله رعب و وحشت كه خدا در دل مشركين انداخت يارى و كمك شدم. مجمع البيان: ج2، ص857 و بحار الأنوار: ج16، ص179.
[2] . بينداز عصاى خود را. سوره اعراف: آيه 117.
[3] . و الواح تورات را انداخت. همان: آيه 150.
[4] . چون افكندند. همان: آيه 116.
[5] . ما القا كرديم بين آنها دشمنى و كينه را. سوره مائده: آيه 64.
[6] . و القا مىكنم در قلب او براى تو محبتى از جانب من. سوره طه: آيه 39.
[7] . و قذف فرمود در قلوب آنها رعب و ترس. سوره احزاب: آيه 26.
[8] . و رعب و ترسى از آنها پيدا مىكنى وپُر مىشوى از ترس. سوره كهف: آيه 18.
[9] . محققا ما يافتيم پدران خود را بر اين طريقه و ما به آثار آنها اقتدا مىكنيم. سوره زخرف: آيه 23.
[10] . اى پسرك من! شرك به خداوند نياور، محققا شرك هر آينه ظلم عظيم است، بسيار بزرگ است. سوره لقمان: آيه 13.
[11] . مسلما خدا، اينكه به او شرك ورزيده شود، نمىبخشايد. سوره نساء: آيه 48.
[12] . و غير از آن را براى هركه بخواهد ، مىبخشايد . همان .
آیه ١٥١ « سَنُلْقِى فِى قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِما أَشْرَكُوا ... »
- بازدید: 2048